Phần III. Xem xét
Đọc đến đây, bạn gần như đã có một bức tranh khá đầy đủ về vấn đề ngoại tình: từ phân loại, đặc điểm, nguyên nhân cho đến những hậu quả có thể xảy ra.
Với lượng thông tin như vậy, có thể bạn sẽ cảm thấy phần nào hoang mang hoặc lo lắng trước những tác động rõ rệt mà ngoại tình có thể gây ra. Điều này là hoàn toàn dễ hiểu, đúng không?
Thông thường, khi nói về chủ đề ngoại tình, chuyên gia LyNa nhiều người làm công tác nghiên cứu về tâm lý hôn nhân gia đình thường gặp hai câu hỏi phổ biến sau:
- Liệu có thể ngăn chặn ngoại tình để nó không bao giờ xảy ra không?
- Liệu có thể giữ cho hôn nhân an toàn 100% nếu đã từng xảy ra ngoại tình không?
Câu trả lời cho cả hai câu hỏi trên là: KHÔNG và CÓ.
Không
KHÔNG có cách nào cam kết ngăn chặn ngoại tình 100%.
Không có cách nào có thể cam kết ngăn chặn hoàn toàn ngoại tình 100%. Nhu cầu tìm kiếm nhiều bạn tình là một dạng bản năng sâu xa, tồn tại từ rất sớm trong quá trình tiến hóa của loài người và được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Quan điểm này từng được phân tích trong cuốn “Tình Dục Thuở Hồng Hoang” của Christopher Ryan và Cacilda Jethá – một tác phẩm từng lọt danh sách Best Seller của New York Times và gây nhiều tranh luận trong giới học thuật. Theo các tác giả, cả nam và nữ đều có xu hướng đa dạng hóa bạn tình như một phần của cơ chế sinh học nhằm tối ưu khả năng sinh tồn và truyền gen.
Chính vì đi ngược lại một số quan niệm đạo đức và chuẩn mực xã hội truyền thống, những luận điểm này đã tạo ra nhiều tranh cãi.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào các khảo sát hành vi, có thể thấy một con số đáng chú ý: trong điều kiện không có hậu quả và không bị phát hiện, có tới 74% nam giới và 68% nữ giới thừa nhận họ có thể từng thử ngoại tình nếu có cơ hội.
Điều đó cho thấy, trong con người luôn tồn tại hai phần: “CON” và “NGƯỜI”. Nếu hiểu đơn giản, phần “CON” đại diện cho bản năng, còn phần “NGƯỜI” đại diện cho lý trí. Trong đó, lý trí có nhiệm vụ kiểm soát và điều hướng các bản năng.
Mô hình hôn nhân một vợ một chồng trong xã hội hiện đại được xây dựng dựa trên mục tiêu sử dụng lý trí để kiểm soát bản năng, nhằm tạo ra sự ổn định và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, khi lý trí suy yếu hoặc khi môi trường tác động mạnh, bản năng có thể chiếm ưu thế và ảnh hưởng đến hành vi con người.
Ở đây, “bản năng” không chỉ liên quan đến tình dục, mà còn bao gồm mọi thôi thúc hành vi xuất phát từ nhu cầu vô thức bên trong mỗi người. Đó có thể là nhu cầu sinh học, cảm xúc hoặc tinh thần khi bị thiếu hụt. Những nhu cầu này nếu không được đáp ứng đầy đủ có thể tạo ra động cơ dẫn đến các hành vi mà chính người thực hiện cũng không hoàn toàn lý giải được sau đó.
Cơ chế điều khiển hành vi: lý trí và vô thức
Mọi hành vi của con người đều xuất phát từ não bộ và được điều khiển bởi hai hệ thống chính:
- Nhận thức có chủ ý (conscious mind) – hay còn gọi là lý trí
- Nhận thức không có chủ ý (unconscious mind) – bao gồm bản năng sinh tồn, bản năng sinh học và các phản xạ vô thức
Khi hành động được điều khiển bởi lý trí, con người hiểu rõ lý do vì sao mình làm hoặc không làm một việc gì đó, đồng thời có khả năng phân biệt đúng – sai.
Tuy nhiên, không phải mọi hành vi đều xuất phát từ lý trí. Chính phần vô thức mới là yếu tố tạo ra nhiều hành động mang tính cảm tính, và cũng là nguồn gốc của những tranh cãi về đúng – sai, đạo đức hay sai lệch trong hành vi con người.
Để hiểu sâu hơn về cơ chế này trong đời sống hôn nhân, cần có những phân tích chuyên sâu hơn như trong nội dung của liệu trình Hồi Sinh Hạnh Phúc. Trong phạm vi cuốn sách, chúng tôi chỉ đưa ra một số ví dụ minh họa để giúp bạn dễ hình dung.
Áp dụng vào hành vi ngoại tình
Nếu được hỏi:
- “Bạn nghĩ gì về ngoại tình?”
- “Bạn có nghĩ mình sẽ ngoại tình không?”
Trong trạng thái bình thường, hầu hết mọi người đều trả lời bằng lý trí rằng:
- “Tôi ghét ngoại tình”
- “Tôi sẽ không bao giờ ngoại tình”
Tuy nhiên, trong thực tế, không ít người sau này lại rơi vào chính điều mà trước đây họ từng phản đối mạnh mẽ. Một số người thậm chí còn lặp lại hành vi nhiều lần.
Điều này cho thấy: chỉ có nhận thức lý trí không thôi là chưa đủ để kiểm soát hoàn toàn hành vi.
Nếu phân tích đúng các động cơ dẫn đến ngoại tình – tương tự như cách phân tích hành vi ăn fast food – và củng cố lại nhận thức có chủ ý, thì có thể làm giảm đáng kể nguy cơ xảy ra hành vi này.
Ví dụ:
- Nếu hiểu rõ hậu quả của ngoại tình
- Nếu hiểu rằng hậu quả có thể xảy ra nhanh và khó khắc phục
- Nếu hiểu rằng việc che giấu không đảm bảo an toàn
- Nếu giảm các điều kiện thuận lợi dẫn đến hành vi
- Nếu nhu cầu tình cảm và sinh lý được đáp ứng tốt hơn
- Nếu các thiếu hụt tinh thần được nhận diện và xử lý sớm
Thì các động cơ dẫn đến ngoại tình sẽ giảm xuống đáng kể.
Có
Dù đúng là không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ ngoại tình 100%, nhưng bạn biết cách “tăng cường sức đề kháng” cho hôn nhân ngay từ bây giờ
“Bạn hoàn toàn có thể làm tăng khả năng kiểm soát bằng lý trí của cả bản thân và bạn đời”
Khi hai người trong mối quan hệ hiểu rõ và nhận thức đầy đủ về hậu quả của ngoại tình, sức mạnh của lý trí sẽ được củng cố. Đồng thời, các “động cơ” dẫn đến hành vi này cũng sẽ bị giảm xuống đáng kể, từ đó xác suất xảy ra ngoại tình có thể giảm mạnh, thậm chí gần như bị loại bỏ trong nhiều trường hợp.
Bên cạnh đó, nếu bạn biết cách xây dựng một môi trường quan hệ cân bằng, trong đó nhu cầu của cả hai bên được đáp ứng đầy đủ về mặt cảm xúc, tinh thần và đời sống, thì động cơ tìm kiếm sự thỏa mãn bên ngoài cũng sẽ giảm đi rõ rệt.
Không chỉ vậy, việc thiết lập những ranh giới rõ ràng trong mối quan hệ cũng đóng vai trò rất quan trọng. Khi ranh giới được xác định đúng cách, cả bạn và đối phương đều sẽ hiểu được giới hạn của mình, từ đó biết dừng lại trước khi vượt quá mức an toàn trong các mối quan hệ bên ngoài.
Đó chính là thông điệp về việc cần thiết phải thiết lập các ranh giới bảo vệ trong mối quan hệ, không chỉ trong gia đình mà còn trong các mối quan hệ xã hội nói chung.
Đây cũng là một nội dung quan trọng sẽ được hướng dẫn chi tiết trong liệu trình Hồi Sinh Hạnh Phúc dành cho các học viên của Tác giả LyNa trong cuốn sách này.
“Có thể nào vẫn giữ được hôn nhân an toàn 100% nếu đã có chuyện ngoại tình xảy ra không?”
KHÔNG có cách nào đảm bảo giữ được hôn nhân an toàn 100% nếu ngoại tình đã xảy ra. Trong nghiên cứu về tâm lý hôn nhân gia đình, chúng tôi thường ví trường hợp vợ hoặc chồng đã ngoại tình và bị phát hiện như một trạng thái đã đi đến POINT OF NO RETURN (không còn đường quay lại như cũ).
Điều này có nghĩa là mối quan hệ sẽ không thể trở lại hoàn toàn như trước. Tổn thương là điều chắc chắn xảy ra, và mức độ hậu quả, có thể dẫn đến ly hôn hay chỉ dừng lại ở khủng hoảng tạm thời, phụ thuộc rất lớn vào cách hai người phản ứng sau sự việc.
Những mong muốn thường gặp sau biến cố
Sau khi xảy ra lỗi lầm, nhiều người thường nói:
- “Tôi chỉ mong được tha thứ và quay lại như trước đây.”
- “Giá như mọi chuyện chưa từng xảy ra.”
Tuy nhiên, thực tế là mối quan hệ không thể quay về trạng thái ban đầu. Việc tiếc nuối hay hối hận không thể thay đổi điều đã xảy ra.
Điều có thể thay đổi là cách hai người xử lý sau đó. Nếu không chọn ly hôn và biết cách đối diện đúng cách, thì hoàn toàn có thể biến khủng hoảng thành cơ hội để điều chỉnh và xây dựng lại mối quan hệ theo hướng tốt hơn. Nhiều học viên của Hồi Sinh Hạnh Phúc đã làm được điều này.
Ngoại tình và cơ hội “tái thiết” hôn nhân
Một khảo sát thú vị cho thấy: chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ các mối quan hệ bắt nguồn từ ngoại tình có thể phát triển thành mối quan hệ dài hạn.
Điều này cho thấy một góc nhìn quan trọng: ngay cả khi ngoại tình xảy ra, hôn nhân vẫn có thể được cứu vãn nếu xử lý đúng cách.
Để làm được điều đó, cần hai yếu tố chính:
Điều 1: Giữ được mối quan hệ đủ lâu qua giai đoạn khủng hoảng (tức “giữ được trong cơn bão”).
Điều 2: Biết cách ứng xử khi sự việc xảy ra, và sau đó là quá trình tha thứ, phục hồi tâm lý và tái thiết lại mối quan hệ.
Cách con người phản ứng trước khủng hoảng
Để dễ hình dung, có thể xem một câu chuyện nổi tiếng về “con gián” thường được nhắc đến trong các bài diễn thuyết của Sundar Pichai (CEO Google).
“Một con gián xuất hiện trong nhà hàng khiến nhiều người hoảng loạn, la hét và phản ứng mạnh”
Chính những phản ứng này làm tình huống trở nên hỗn loạn hơn. Trong khi đó, người phục vụ chỉ cần bình tĩnh xử lý và đưa con gián ra ngoài và mọi thứ kết thúc.
Bài học rút ra là:
“Không phải bản thân sự việc tạo ra hỗn loạn, mà chính cách con người phản ứng với nó mới quyết định mức độ nghiêm trọng”
Ý nghĩa trong hôn nhân
Trong đời sống hôn nhân cũng vậy. Những sự việc không mong muốn là điều khó tránh khỏi. Vấn đề không chỉ nằm ở sự việc xảy ra, mà nằm ở cách chúng ta phản ứng với nó.
Một tình huống ban đầu có thể nhỏ, nhưng nếu phản ứng sai cách, nó có thể trở thành khủng hoảng lớn.
Vì vậy, khi đối mặt với nghi ngờ hoặc sự việc liên quan đến ngoại tình, sẽ có rất nhiều câu hỏi cần cân nhắc, chẳng hạn:
- Có nên tìm bằng chứng không?
- Có nên kiểm tra điện thoại không?
- Có nên đối chất không?
- Có nên nói với gia đình hai bên không?
- Có nên làm lớn chuyện để gây áp lực không?
Và khi đã phát hiện sự việc:
- Có nên gặp người thứ ba không?
- Có nên yêu cầu đối phương khai toàn bộ không?
- Có nên đưa ra lựa chọn “hoặc là tôi, hoặc là người kia” không?
- Có nên công khai mọi chuyện không?
Ngoài ra, cách ứng xử về cảm xúc cũng rất quan trọng:
- Nên tha thứ hay trừng phạt?
- Nên giữ khoảng cách hay cố gắng níu kéo?
- Nên thay đổi bản thân để thu hút lại hay giữ thái độ lạnh lùng?
Tất cả đều là những quyết định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai mối quan hệ.
Nguyên tắc quan trọng trong xử lý vấn đề
Trong thực tế, để xử lý tốt bất kỳ vấn đề nào, con người cần hai bước:
- Bước 1: Know the right things to do – Biết điều đúng cần làm là gì
- Bước 2: Do the right things right – Thực hiện điều đúng một cách đúng cách
Nếu không biết điều gì là đúng, chúng ta sẽ dễ lãng phí năng lượng vào những hành động không hiệu quả. Ngược lại, nếu biết đúng nhưng làm sai cách, mọi thứ cũng có thể trở nên tệ hơn.
Giai đoạn nhạy cảm của hôn nhân sau khủng hoảng
Qua quá trình nghiên cứu các trường hợp hôn nhân thực tế, có thể thấy rằng dù người trong cuộc hiểu lý trí rằng mối quan hệ quan trọng hơn sự việc đã xảy ra, họ vẫn có thể bị cảm xúc chi phối mạnh.
Một số người không biết cách vượt qua tổn thương. Một số người khác biết cần tha thứ nhưng lại hành xử sai cách, khiến quá trình hàn gắn kéo dài hoặc đi lệch hướng.
Trong giai đoạn này, hôn nhân giống như một con cua đang trong thời kỳ lột vỏ – rất yếu và dễ tổn thương. Chỉ cần thêm những tác động sai lầm nhỏ cũng có thể khiến mối quan hệ rạn nứt nghiêm trọng hơn.